edukacja żywieniowa nastolatków
Edukacja żywieniowa,  Psychodietetyka

Edukacja żywieniowa nastolatków

Na sposób odżywiania się nastolatków wpływa wiele czynników, w tym edukacja żywieniowa od pierwszych dni życia dziecka. To w pierwszych miesiącach poznaliśmy smaki i ukształtowaliśmy swoje preferencje żywieniowe. Jeśli tej edukacji zabrakło w pierwszych latach życia dziecka edukacja żywieniowa nastolatków jest zdecydowanie trudniejsza, ale nie niemożliwa. Jak zatem rozmawiać z nastolatkami o jedzeniu i zachęcić ich do zdrowego odżywiania się?

Obserwacja i wspólne spożywanie posiłków.

W przeprowadzonym badaniu przez Zespół Addessiego zaobserwowano, iż dzieci chętniej spożywają pewne produkty w towarzystwie starszych osób, które je jedzą. Powyższe oznacza, że dziecko chętniej sięgnie po zdrowy posiłek jeśli będzie w obecności starszych osób, które ten posiłek spożywają. Poprzez obserwację osób starszych i ich nawyków, w tym nawyków żywieniowych dzieci przejmuje dane zachowania. Warto jednak pamiętać, aby podejść do tego w sposób neutralny. Czyli nie zachęcać i nie zmuszać nastolatka do spróbowania danego posiłku tylko dlatego, że samemu się to spożywa.

Przeprowadzone badania przez Lowe, Dowej i Horne wykazało, że obserwacja innych wpływa na zamianę preferencji żywieniowych. Szczególnie skuteczne okazało się to w przypadku warzyw i owoców. Pokazywanie dzieciom nagrania jak inne, starsze osoby spożywają dany produkt, wpływało na ich wybory żywieniowe. A tym samym chętniej sięgały po dany produkt, który był na nagraniu. Oznacza to, że jedząc, w obecności dzieci i nastolatków, dużo warzyw i owoców, zachęci je również do ich spożywania.

Istotne znaczenie odgrywa również starsze rodzeństwo bądź bliskie osoby z rodziny, które mogą być autorytetem dla nastolatka. Udowodniono, że nastolatkowie rzadziej sięgają po niezdrowe przekąski wśród osób, które takich produktów nie spożywają. Im częściej dziecko będzie spożywać posiłki wśród takich osób, tym bardziej utrwalą mu się zdrowe nawyki żywieniowe. Zwiększa to prawdopodobieństwo, że będąc poza domem nie kupi sobie produktów, które nie są spożywane w domu.

Niezwykle ważny jest sposób komunikacji.

Zdania w stylu “nie wybrzydzaj” albo “zobacz wszyscy jedzą, a Ty nie” nie przyniosą pożądanych rezultatów. Wywołają one uczucia sprzeciwu, czy nawet buntu u nastolatków. Dziecko poczuje się niezrozumiane i gorsze od innych. Nie zwiększy się również jego świadomość na temat zdrowego odżywiania.

Warto podkreślić także, że wspólne spożywanie posiłków zmniejsza ryzyko zaburzeń odżywiania się wśród nastolatków. Zwiększa również poczucie bezpieczeństwa a także wzmacnia więzi rodzinne. W badaniach przeprowadzonych przez Neumark – Steiner udowodniono, że młodzi ludzie, którzy spożywali posiłki wraz ze swoją rodziną min. 5 razy w tygodniu mniej narażeni byli w dorosłym życiu na zaburzenia odżywiania. Udowodniono również, że te osoby w dorosłym życiu nie miały problemów z zachowaniem prawidłowej masy ciała.

wspólne spożywanie posiłków
źródło zdjęcia: 123rf.com
Jeśli to zjesz, to…

Nagradzanie za jedzenie jest dość powszechnie stosowaną metodą przez rodziców, by zachęcić dzieci i nastolatków do spożywania nielubianych potraw. Metoda ta przynosi tak długo skutki jak długo jest stosowana. Na przykład oferując dzieciom naklejki, punkty, żetony zaś nastolatkom pieniądze za zjedzenie zdrowego obiadu będzie dotąd skuteczne dopóki będzie to nagradzane. Osobiście uważam, że metoda ta przynosi więcej złego niż dobrego. Po pierwsze, uczy nieodpowiednich zachowań i niesie ryzyko, że dziecko będzie chciało być nagradzane za podstawowe czynności. Po drugie nie zwiększa świadomości żywieniowej ani nie uczy zdrowych nawyków. Wręcz przeciwnie, skoro za zjedzenie np. warzyw ma być nagroda, to znaczy, że warzywa są czymś złym. Dodatkowo stawia jedzenie jako kartę przetargową, czyli narzędzie do szantażowania rodziców.

“Jeśli zjesz obiad, to dostaniesz deser.”

Czy naprawdę chcesz uczyć swoje dziecko, że jedzenie może być nagrodą? W ten sposób w przyszłości podczas problemów, stresujących sytuacji czy spadku nastroju zadziała wyuczony nawyk, że jedzenie jest nagrodą. To właśnie przez takie metody osoby dorosłe borykają się z zaburzeniami jedzenia i traktują słodycze, desery jako pocieszenie. Zradza się wtedy konflikt wewnętrzny, który z jednej strony traktuje jedzenie jako nagrodę, z drugiej zaś strony zwiększa frustrację i poczucie żalu do siebie.
Zakazany owoc najlepiej smakuje.

W badaniach przeprowadzonych przez Birth udowodniono, że sporządzenie listy zakazanych produktów przyniosło odwrotny skutek do pożądanego. Wśród dzieci i młodzieży to, co zakazane jest bardziej atrakcyjne. Młodzież tym częściej sięga po niezdrowe przekąski im bardziej są one zabronione. Niestety skutkiem tego jest zwiększone spożycie niezdrowych produktów spożywczych i złe nawyki żywieniowe.

Powyższe nie oznacza, że rodzice nie powinni kontrolować swoich dzieci albo wprowadzać do diety niezdrowe przekąski. Kontrolowanie tego, co dziecko spożywa to wcześniej wspomniane już przeze mnie, wspólne spożywanie posiłków. Jest to kontrola jawna, czyli dziecko wie, że jest kontrolowane. Przekłada się to na zwiększenie spożycia przez dziecko zdrowych produktów.

W wyniku kontroli niejawnej dziecko spożywa mniej niezdrowych produktów. Przykładem kontroli niejawnej może być przygotowywanie dla dziecka jedzenia do szkoły. Zamiast kupnego jogurtu owocowego można wymieszać jogurt naturalny z owocami i bakaliami. W wyniku tak prostego mechanizmu dziecko nie czuje się kontrolowane i nie spożywa niepożądanych produktów spożywczych. Do kontroli niejawnej możemy zaliczyć też jakość produktów spożywczych dostępnych w domu. Jeśli głodny nastolatek znajdzie w domu czekoladę i orzechy, wybierze czekoladę. Jeśli w domu zaś będą tylko orzechy, mamy problem z głowy.

Czy z domu mają zniknąć chipsy, czekolada i przekąski? Co to znaczy niezdrowe? Czy czekoladowe lody są ok? Odpowiedź jest na szczęście prosta. Wszystko jest dla ludzi, ale pamiętajmy, że mamy wybór. Można kupić batoniki czekoladowe w sklepie ale można też upiec zdrowe muffinki w domu. Czekoladowe lody również można zrobić samemu w domu. Dobrym zamiennikiem kupnych chipsów jest popcorn w przyprawach albo pieczona ciecierzyca w przyprawach.

Motywacja i intencja.

Do zmiany nawyków żywieniowych niewątpliwie potrzebna jest motywacja. Wśród dzieci i młodzieży takie hasła jak poprawa zdrowia czy lepsze samopoczucie nie zaspokajają ich potrzeb na tym etapie życia. Do takich wartości potrzebna jest wiedza i doświadczenie. Nie od dziś zresztą wiadomo, że co innego motywuje młodzież a co innego osoby dorosłe. Rodzic zatem nie może oczekiwać, że dziecko będzie rozumieć jego argumentację i przejmie jego motywację.

Warto zatem zadać sobie pytanie, co motywuje moje dziecko? Może to jest sport, może poprawa wizerunku fizycznego, może poprawa koncentracji a może problemy z cerą? Zwróć uwagę czym Twoje dziecko się interesuje i jak zmiana nawyków żywieniowych może na to wpłynąć. Bardzo prostym przykładem jest zwiększenie kondycji i lepsze wyniki sportowe. Czyli mamy realną motywację, którą dziecko będzie się kierowało. Wspólne ustalenie produktów spożywczych / posiłków, które zwiększają masę mięśniową, a które powodują przyrost tkanki tłuszczowej, jest prostym narzędziem. Jeśli Twoja córka np. chce poprawić kondycję włosów i paznokci sprawdźcie wspólnie jakie witaminy, minerały na to wpływają i wprowadźcie do diety produkty spożywcze, które są ich źródłem. Oczywiście biorąc pod uwagę te produkty spożywcze, które są niepożądane, jak np. cukier, czy żywność przetworzona.

Każda motywacja, nawet najsilniejsza, potrzebuje wsparcia i wzmocnienia. Najprostszym wzmocnieniem jest intencja, czyli wiara w to, że zdrowe nawyki żywieniowe wpłyną na założony cel. Tym większa wiara im szybciej pojawią się pierwsze efekty. Załóżmy, że nasz nastolatek zmienia nawyki żywieniowe, bo ma problem z trądzikiem i wdrożyliście dietę bogatą w cynk. Jeśli po 2 – 3 tygodniach pojawią się pierwsze efekty, czyli załagodzą się stany zapalne ran, wiara w sukces znacząco wzrośnie.

Bardzo ważnym elementem jest również podejście najbliższych osób. Jeśli rodzice, rodzeństwo bądź bliscy znajomi będą pełnić funkcję wspierającą, intencja do zmiany nawyków żywieniowych będzie znacznie wyższa. Wsparcie, wspólne rozmowy, zachęcanie i kibicowanie jest nieodłącznym elementem zmiany.

Scenariusz działań i plan zmiany.

Często wychodzimy z założenia, że rozmowa z dzieckiem wystarczy. Bo przecież powiedziałam mu, że to i to jest niezdrowe a to i to jest zdrowe, więc już teraz powinien wiedzieć jak zdrowo się odżywiać. Niestety to tak nie działa. Zmiana nawyków żywieniowych jest procesem i niezależnie ile Twoje dziecko ma lat, potrzebuje Twojej pomocy. Większy sukces odniesiecie jeśli oprócz rozmowy (która jest bardzo ważna) ustalicie plan działania. To może być rozpisanie jadłospisu na najbliższe dni i wspólne zakupy. Świetnym rozwiązaniem jest również wspólne przygotowanie posiłków. Innym przykładem jest plan zwiększenia spożycia warzyw w ciągu dnia, gdzie ustalacie wspólnie jakie warzywa i dlaczego je spożywacie.

Zastanów się także, na co Twoje dziecko jest gotowe – czy na rewolucję, czy może bardziej na ewolucję. Weź pod uwagę to, że czasem wywrócenie do góry nogami schematu żywieniowego, czyli całkowita zmiana nawyków żywieniowych może być przytłaczająca dla nastolatka. Że to może być za dużo i za szybko naraz. Może Twoje dziecko potrzebuje więcej czasu i wprowadzania zmian małymi kroczkami. Albo na odwrót, powolna zmiana może być nuda i czasochłonna dla Twojego dziecka. Dopasuj tempo wdrożenia zmiany do tempa Twojego dziecka.

Podsumowanie:
  • nastolatkowie obserwują swoich rodziców i starsze rodzeństwo i przejmują ich nawyki żywieniowe,
  • dziecko częściej sięga po warzywa i owoce, zdrowe przekąski i produkty spożywcze jeśli są one spożywane przez osoby starsze,
  • młodzież rzadziej sięga po słodycze i niezdrowe przekąski wśród osób, które mogą być dla nich autorytetem a także wśród osób szczupłych i dobrze się odżywiających,
  • niezależnie ile lat ma Twoje dziecko, potrzebuje Twojej pomocy, aby dokonać zmiany nawyków żywieniowych,
  • wspólne spożywanie posiłków uczy zdrowych nawyków żywieniowych, zmniejsza ryzyko zaburzeń odżywiania się a także wzmacnia więzi rodzinne,
  • kontroluj to, co spożywa Twoje dziecko poprzez wspólne planowanie posiłków lub wspólne zakupy czy gotowanie,
  • zadbaj o komfort wprowadzonej zmiany, dopasuj ją do charakteru i preferencji Twojego dziecka.
edukacja żywieniowa nastolatków
źródło zdjęć: pisabay.com.pl
Bibliografia:
  • Juruć A, Wierusz-Wysocka B, Bogdański P., Psychologiczne aspekty jedzenia i nadmiernej masy ciała, Farmacja Współczesna, 2011;
  • Jaworski M, Funkcje psychologiczne przyczyniające się do rozwoju otyłości wśród ludności w Polsce, źródło;
  • Pietrzykowska E, Wierusz- Wysocka B, Psychologiczne aspekty nadwagi, otyłości i odchudzania się, źródło.
  • Źródło zdjęcia głównego: pixabay.com.pl
0 0 głosuję
Article Rating
Subskrypcja
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Informacje zwrotne w linii
Zobacz wszystkie komentarze
0
Chciałabym wiedzieć co na ten temat myślisz, fajnie jeśli zostawisz komentarzx
()
x