Dietoterapia,  Ze słownika dietetyka

Cholesterol w normie

Dlaczego mam wysokie stężenie cholesterolu skoro zdrowo się odżywiam / nie jem mięsa / nie pije alkoholu / nie jem słodyczy? Z takimi pytaniami spotykam się najczęściej i te pytania padają z ust coraz młodszych osób. Jest to bardzo niepokojące, ponieważ zbyt wysoki poziom cholesterolu we krwi jest czynnikiem rozwoju wielu chorób. Jego szkodliwy udział dotyczy chorób układu krążenia, chorób nerek, niektórych nowotworów jak również schorzeń neurodegeneracyjnych. Brzmi groźnie, ale pamiętać również trzeba o jego drugiej, pozytywnej stronie i od tego zacznę 🙂 Dodam jeszcze, że na końcu postu znajduje się mała niespodzianka, tabela produktów w profilaktyce dyslipidemii do ściągnięcia.

Znaczenie cholesterolu

Czy wiesz, że?

23% cholesterolu znajduje się w mózgu i jego obecność warunkuje prawidłowe funkcjonowanie komórek nerwowych, zarówno w wieku rozwojowym jak i w dorosłym życiu.

Cholesterol zapewnia naszym komórkom spójność oraz prawidłowe funkcjonowanie. Jest niezbędny w trakcie rozwoju płodowego, warunkuje prawidłowy rozwój zarodka i wykształcenie większości organów. Cholesterol odpowiada również za przekształcenie się promieni słonecznych UVB do prekursora witaminy D3 oraz jest prekursorem kwasów żółciowych.

Cholesterol jako zagrożenie dla zdrowia i życia

Zbyt wysoki poziom cholesterolu we krwi (hipercholesterolemia) przyczynia się do rozwoju następujących chorób:

  • Alzheimera i Parkinsona – poprzez złamanie bariery krew – mózg i współudział w powstawaniu toksycznych cząsteczek (beta amyloidu).
  • Związanych z układem krążenia – w 2012 roku choroby układu krążenia stanowiły aż 31% wszystkich zgonów. Z czego 1/3 były wynikiem podwyższonego cholesterolu we krwi. Do najczęstszych chorób można wymienić miażdżycę oraz nadciśnienie tętnicze.
  • Chorób nerek – średnio na przewlekłą niewydolność nerek cierpi 1 na 10 osób na świecie. Jej główną przyczyną jest nadciśnienie tętnicze oraz zaburzony proces metabolizmu cholesterolu.
  • Nowotwór piersi i prostaty – w obrębie guzków dochodzi do gromadzenia się cholesterolu, także w zdrowych komórkach, przyspieszając rozwój choroby.
  • Nadwagi i otyłości – utrzymanie prawidłowej masy ciała zmniejsza ryzyko powikłań takich jak cukrzyca typu 2, zwyrodnienie stawów, niewydolność serca. Otyłość jest również przyczyną wielu nowotworów oraz chorób psychicznych (depresja, bulimia).

Czy wiesz, że?

Osoby chorujące na Hashimoto mają podwyższony poziom cholesterolu we krwi. Dzieje się tak ponieważ jego wchłanialność w jelicie cienkim uzależniona jest od kwasów żółciowych. Natomiast ilość soli kwasów żółciowych przy autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy jest zdecydowanie niższa niż u osób zdrowych.
Diagnostyka laboratoryjna, czyli co badać i jak interpretować wyniki

Diagnostyka zaburzeń metabolizmu lipoprotein obejmuje tak zwany profil lipidowy. W jego skład wchodzi stężenie całkowite cholesterolu (TC), jego frakcji LDL (LDL-C) i HDL (HDL-C) oraz triglicerydów (TG).

Stężenie całkowite cholesterolu (TC) szacuje ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych na podstawie karty SCORE (zdjęcie poniżej). Norma całkowitego stężenia cholesterolu nie powinna przekraczać 190 mg/dl.

Źródło: http://www.ikard.pl/karta-ryzyka-score.html

Cholesterol frakcji LDL (LDL-C) ma największe znaczenie w diagnostyce zaburzeń lipidowych oraz chorób sercowo-naczyniowych. Zgodnie z rekomendacjami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego wartości docelowe powinny wynosić:

  • < 115 mg/dl przy umiarkowanym ryzyku sercowo-naczyniowym,
  • < 100 mg/dl przy dużym ryzyku sercowo-naczyniowym,
  • < 70 mg/dl gdy występuje najwyższe ryzyko sercowo-naczyniowe.

Cholesterol frakcji HDL (HDL-C) potocznie nazywany tym dobrym cholesterolem 🙂 Jego prawidłowy stosunek względem frakcji LDL znacząco obniża ryzyko miażdżycy i innych chorób sercowo-naczyniowych. Docelowe stężenie u kobiet powinno wynosić > 50 mg/dl, a u mężczyzn > 40 mg/dl.

Stężenie triglicerydów (TG) jego wysokie stężenie związane jest z niskim stężeniem frakcji HDL, zaś wysokim stężeniem frakcji LDL. Najczęściej podwyższony poziom triglicerydów obserwuje się u osób z chorobami metabolicznymi (cukrzyca i nadciśnienie tętnicze). Wysokie stężenie triglicerydów występuje również u osób z chorobami autoimmunologicznymi na tle tarczycy (Hashimoto).

Jak skutecznie walczyć z cholesterolem?

Kwasy tłuszczowe. Ogromne znaczenie w profilaktyce zaburzeń lipidowych ma ograniczenie spożywania kwasów tłuszczowych nasyconych na rzecz kwasów tłuszczowych jedno i wielonienasyconych. Powyższe oznacza, że w naszym jadłospisie powinny królować tłuszcze roślinne. Należy zatem ograniczyć spożywanie tłustego mięsa, smalcu, słoniny, twardych margaryn, pasztetów, tłuszczu spod pieczeni, tłustego mleka. Ogromnym zagrożeniem są wyroby cukiernicze na bazie utwardzanych kwasów tłuszczowych (izomerów trans) takie jak gotowe ciasta, cukierki, czekolady, torty i lody. Izomery trans występują również w żywności typu fast food, która całkowicie powinna zostać wyeliminowana z naszej diety. Warto pamiętać o tym, że gotowe dania garmażeryjne to również danie typu fast food.

Olej. Jak już wspomniałam powyżej należy szczególnie zwracać uwagę na tłuszcze. W profilaktyce polecam zwiększenie spożycia kwasów tłuszczowych omega 3 i omega 6. Do najlepszych ich źródeł należą olej lniany i krokoszowy. Wymienione oleje należy spożywać na zimno, np. jako dodatek do sałatek. Pod wpływem wysokiej temperatury tracą swoje właściwości prozdrowotne. Dobrym źródłem kwasów omega 3 i omega 6 są tłuste ryby, jak łosoś, makrela czy pstrąg tęczowy.

Błonnik pokarmowy. Błonnik odgrywa równie znaczącą rolę w profilaktyce chorób lipidowych jak odpowiednio dobrane tłuszcze. Do produktów wysoko błonnikowych należą produkty zbożowe, warzywa oraz owoce. Należy zatem spożywać dobre gatunkowo pieczywo pełnoziarniste, np. żytnie, zaś makarony zastąpić kaszami. (gryczana, jaglana, pęczak, bulgur). Zalecam na stałe wprowadzić rośliny nasion strączkowych jak fasola, ciecierzyca, czy soja. Do obiadu warto zastąpić tłuste, majonezowe surówki na rzecz bukietu sałat z warzywami. Na drugie śniadanie sprawdzą się odżywcze shaki na bazie napojów roślinnych z dodatkiem szpinaku, jarmużu i owoców. Słodkie przekąski na bazie otrębów, zamiast mąki pszennej, równie świetnie smakują. A czekoladowe brownie jest znacznie lepsze z czerwonej fasoli niż takie wyskoprzetworzone ze sklepu.

Zdrowe wspomagacze

Produkty probiotyczne. Produkty o wysokim szczepie korzystnych bakterii hamują ponowne wchłanianie się cholesterolu w jelicie cienkim. Dlatego też warto uwzględnić spożywanie naturalnych jogurtów, oraz sfermentowanych produktów mlecznych takich jak kefir, czy zsiadłe mleko. Istotną rolę odgrywają również kiszonki, a kisisć można wszystko 🙂 Spróbujcie kiszonej rzepy, coś niesamowitego!

Sterole i stanole. Fitosterole naturalnie występują w warzywach, zaś ich największe stężenie znajduje się w roślinach nasion strączkowych oraz orzechach. Niestety sama ich podaż z diety nie wystarczy, dlatego warto wprowadzić produkty wzbogacone w te związki. Do żywności funkcjonalnej należą najczęściej margaryny roślinne oraz produkty mleczne.

A co z jajkami? Prawda jest taka, że nie ma jednego oficjalnego stanowiska w sprawie jaj. Jeśli chodzi o profilaktykę osób zdrowych (o prawidłowym profilu lipidowym) zalecam spożywanie do 7 sztuk na tydzień. Natomiast w przypadku osób z podwyższonym poziomem cholesterolu we krwi proponuję ograniczenie do 2 sztuk na tydzień.

Tabela produktów w profilaktyce dyslipidemii do ściągnięcia.

Bibliografia:

  • KOSMOS, Problemy nauk biologicznych. M. Użarowska, M. Surman, M. Janik : Dwie twarze cholesterolu, znaczenie fizjologiczne i udział w patogenezie wybranych schorzeń
  • L. Ostrowska, K. Orywal, E. Stefańska: Diagnostyka laboratoryjna w dietetyce, Wydawnictwo PZWL
  • Strona internetowa Instytutu Kardiologi: http://www.ikard.pl/home.html
  • redakcja naukowa M. Jarosz: Normy żywienia dla populacji Polski, Wydawnictwo PZWL
  • redakcja naukowa M. Grzymisławski, J. Gawęcki: Żywienie człowieka zdrowego i chorego, Wydawnictwo PZWL
  • D. Włodarek, E. Lange, L. Kozłowska, D. Głąbska: Dietoterapia, Wydawnictwo PZWL

0 0 głosuję
Article Rating
Subskrypcja
Powiadom o
guest
4 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
Informacje zwrotne w linii
Zobacz wszystkie komentarze
trackback

[…] przyczynia się do wielu chorób. O tym jak utrzymać cholesterol w normie możesz przeczytać TUTAJ. Spożywanie komosy ryżowej jest zalecane w profilaktyce takich chorób jak miażdżyca, […]

trackback

[…] Na temat diagnostyki oraz interpretacji gospodarki lipidowej pisałam w artykule cholesterol w normie, który możesz przeczytać TUTAJ. […]

trackback

[…] HDL (tego dobrego!). Potrzebujesz więcej info na temat cholesterolu, zapraszam Cię zatem TUTAJ. Źródło: Gdański Uniwersytet Medyczny, OSW 2016, F. Kłobukowski, M. Skotnicka, M. Śmiechowska: […]

trackback

[…] mój artykuł cholesterol w normie? Przedstawiłam w nim tabelę SCORE, na podstawie której można określić ryzyko wystąpienia […]

4
0
Chciałabym wiedzieć co na ten temat myślisz, fajnie jeśli zostawisz komentarzx
()
x